Võ sư Trần Huy Phong: 'Kiến trúc sư' thầm lặng của Vovinam toàn cầu

Võ sư Trần Huy Phong, người vẫn được hàng triệu môn sinh gọi bằng danh xưng thân thương "Thầy Ba", là Chưởng môn đời thứ ba của môn phái (giai đoạn 1986-1990). Sinh thời, chính Chưởng môn Lê Sáng đã khẳng định vị thế độc tôn của ông trong dòng chảy lịch sử môn phái: "Sau thầy, thầy Trần Huy Phong là người có công lớn nhất trong quá trình xây dựng và phát triển môn phái Vovinam Việt Võ Đạo".

Từ bục giảng toán học đến "người giữ lửa" thời loạn

Sinh ngày 14/11/1938 tại Nam Định và di cư vào Sài Gòn năm 1954, chàng thanh niên Trần Quốc Huy (tên khai sinh của ông) đến với Vovinam khi vừa tròn 16 tuổi. Với tố chất thông minh và sự chuyên cần, ông sớm trở thành môn đệ xuất sắc của Sáng tổ Nguyễn Lộc.

Thập niên 60 là giai đoạn "lửa thử vàng" khi chính quyền Ngô Đình Diệm cấm các võ phái hoạt động. Trong bối cảnh ngặt nghèo ấy, bản lĩnh của một trí thức dấn thân đã bộc lộ rõ nét ở Võ sư Trần Huy Phong. Ban ngày, ông là thầy giáo dạy Toán nghiêm nghị tại các trường trung học; ban đêm, ông âm thầm duy trì mạch sống cho môn phái qua các lớp huấn luyện bán công khai tại những trường tư thục như Saint Thomas, Hào Vũ, Thăng Long....

Tư duy logic của một nhà giáo dạy Toán đã giúp ông không chỉ duy trì phong trào mà còn đào tạo nên một thế hệ huấn luyện viên trẻ, có trình độ văn hóa và lý tưởng. Đây chính là đội ngũ "hạt nhân" giúp Vovinam trỗi dậy mạnh mẽ ngay khi được phép hoạt động trở lại vào năm 1964.

Kiến tạo "Hệ sinh thái" văn hóa Võ đạo

Khác với quan niệm võ biền thường thấy, Võ sư Trần Huy Phong mang tư duy của một nhà cải cách xã hội. Ông sớm nhận ra rằng để trường tồn, võ thuật phải đi đôi với văn hóa và có tổ chức quy củ.

Năm 1967, ông thành lập và đảm nhiệm vai trò Tổng đoàn trưởng Tổng đoàn Thanh niên Việt Võ Đạo, đưa môn phái thâm nhập sâu rộng vào giới học sinh, sinh viên và các hoạt động cứu tế xã hội. Đặc biệt, đầu những năm 1970, với cương vị là Tổng cục trưởng Tổng cục Huấn luyện đầu tiên , ông đã hiện thực hóa một tầm nhìn đi trước thời đại: thành lập "Làng Cộng Đồng Việt Võ Đạo" tại Tân Tạo với diện tích hơn 3km². Đây không chỉ là nơi luyện võ mà là một không gian văn hóa khép kín, đặt nền móng cho việc phổ biến môn phái ra thế giới.

Di sản học thuật và tư tưởng "Đưa võ vào Đạo"

Đóng góp lớn nhất và bền vững nhất của Võ sư Trần Huy Phong nằm ở kho tàng lý luận võ học. Ông là người trực tiếp tham gia biên soạn, hệ thống hóa các tài liệu nền tảng như: Luật Cương Nhu phối triển, Cách mạng Tâm Thân, Lý thuyết và thực hành Nội Công Tâm Pháp. Ông cũng là người biên soạn Luật thi đấu đối kháng và tổ chức các giải vô địch quốc gia đầu tiên vào năm 1992, 1993.

Đỉnh cao trong tư duy giáo dục của ông là việc đưa Vovinam vào môi trường đại học chính quy. Tháng 11/1993, ông sáng lập và làm Giám đốc Trung tâm Giáo dục Tâm Thể tại Đại học dân lập Hùng Vương. Bước đi lịch sử này đã nâng tầm Vovinam từ một môn võ phòng thân trở thành một bộ môn khoa học giáo dục con người toàn diện.

Khúc vĩ thanh của người quân tử

Năm 1986, Võ sư Trần Huy Phong đảm nhận cương vị Chưởng môn đời thứ ba. Tuy nhiên, đến năm 1990, với đức tính khiêm cung và mong muốn dành trọn thời gian cho nghiên cứu võ học chuyên sâu, ông đã bàn giao lại chức vụ cho Võ sư Lê Sáng. Hành động "tiến thoái ung dung" này là minh chứng sống động cho tinh thần "Công vi thượng" của người quân tử, luôn đặt sự phát triển của môn phái lên trên danh vị cá nhân.

Những năm cuối đời, dù phải chống chọi với căn bệnh hiểm nghèo Kahler, ông vẫn làm việc không ngơi nghỉ. Hình ảnh người thầy gầy guộc nhưng ánh mắt vẫn sáng ngời khí phách khi trao bằng cho các huấn luyện viên quốc tế tại Hà Nội năm 1993 vẫn in đậm trong tâm trí nhiều người.

Võ sư Trần Huy Phong trút hơi thở cuối cùng vào lúc 19 giờ 35 phút ngày 13/11/1997 tại TP.HCM, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho môn đồ khắp năm châu. Sự ra đi của ông là một mất mát to lớn, nhưng di sản mà ông để lại – từ hệ thống lý luận sắc bén đến mạng lưới nhân sự toàn cầu – vẫn là nền tảng vững chãi để Vovinam Việt Võ Đạo tiếp tục vươn xa.

Hằng năm, cứ đến ngày giỗ ông, đông đảo môn đệ lại tề tựu để thắp nén hương tưởng nhớ một người Thầy, một người anh lớn, và một "kiến trúc sư" thầm lặng nhưng vĩ đại của nền võ học nước nhà.

VÕ SƯ TRẦN HUY PHONG: CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP
Họ và tên: TRẦN HUY PHONG
Tên khai sinh: Trần Trọng Bách (tên khác: Trần Quốc Huy).
Danh xưng thân mật: Thầy Ba.
Sinh quán: Xã Hải Trung, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.
Ngày sinh: 14/11/1938.
Gia thế: Thân phụ là cụ ông Trần Văn Bảng (1898-1975), thân mẫu là cụ bà Trần Thị Nhạn (1913-1993). Gia đình có 7 anh chị em.
Ngày mất: 19 giờ 35 phút ngày 13/11/1997 (nhằm ngày 14 tháng 11 năm Đinh Sửu) tại TP.HCM.
NIÊN BIỂU CỐNG HIẾN
- Năm 1954: Di cư vào Sài Gòn, bắt đầu nhập môn Vovinam với Sáng tổ Nguyễn Lộc năm 16 tuổi.
- Cuối năm 1960: Khi Vovinam bị cấm hoạt động, ông vừa dạy Toán mưu sinh, vừa bí mật duy trì lớp huấn luyện tại các trường: Saint Thomas, Hào Vũ, Thăng Long, Ánh Sáng....
- Năm 1964: Đảm nhiệm chức vụ Phụ tá Võ sư Chưởng môn và Trưởng ban Nghiên Kế.
- Năm 1966: Cùng Võ sư Phùng Mạnh Chữ (Mạnh Hoàng) quản lý và phát triển võ đường Hoa Lư (Q.1, Sài Gòn).
- Năm 1967: Sáng lập và giữ chức Tổng đoàn trưởng Tổng đoàn Thanh niên Việt Võ Đạo.
- Đầu năm 1970: Sáng lập Làng Cộng Đồng Việt Võ Đạo tại Tân Tạo (Bình Chánh).
- Năm 1973: Là người đầu tiên giữ trọng trách Tổng cục trưởng Tổng cục Huấn luyện, kiêm Giám đốc Văn phòng Phát triển Việt Võ Ðạo Quốc tế.
- Năm 1986 - 1990: Đảm nhiệm cương vị Chưởng môn đời thứ ba của môn phái Vovinam Việt Võ Đạo.
- Năm 1989: Được vinh thăng Hồng đai đệ ngũ cấp (tương đương đai đen 9 đẳng).
- Năm 1992 - 1993: Chỉ đạo vận động và tổ chức Giải vô địch Vovinam toàn thành phố và toàn quốc lần đầu tiên.
- Tháng 11/1993: Sáng lập viên, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Trung tâm giáo dục Tâm Thể - ĐH Dân lập Hùng Vương, đưa Vovinam vào giảng đường đại học.
DI SẢN HỌC THUẬT & NGHIÊN CỨU
Bên cạnh võ nghiệp, Võ sư Trần Huy Phong để lại một kho tàng lý luận võ đạo đồ sộ:
- Tham gia biên soạn và hoàn thiện Luật thi đấu đối kháng.
- Nghiên cứu và biên soạn hệ thống: Luật Cương Nhu phối triển.
- Tác phẩm tiêu biểu: Cách mạng Tâm Thân.
- Xây dựng Giáo trình giảng dạy Phân khoa Giáo dục Tâm thể (ĐH Hùng Vương).
- Tài liệu chuyên sâu: Lý thuyết và thực hành giáo trình luyện võ cao cấp (Nội Công Tâm Pháp).